ماهیت حریق

ماهیت حریق
وقوع آتش نیاز به زمینه های فیزیکی و شیمیایی محل وقوع دارد. اصولا عوامل موثر بر ایجاد آتش سوزی متعدد می باشد که عمده ترین آن ها شامل 4 عامل زیر است، که به هرم آتش معروف است:
الف – اکسیژن
ب – حرارت
ج – مواد قابل اشتعال (سوخت
د- واکنش های زنجیره ای
اکسیژن
یکی از عوامل لازم جهت بوجود آوردن واکنش سوختن می باشد. هوا تشکیل شده از تقریباً 21% اکسیژن، 78% نیتروژن و 1% گازهای خنثی (گازهای بی اثر) مانند: آرگون، گزنون، کریپتون، دی اکسیدکربن و غیره. برای آتش گیری حداقل 16% اکسیژن مورد نیاز است. البته بیشتر حریق ها در 15 درصد اکسیژن هم تا حدودی برقرار می باشند.
حرارت
برای انجام هر واکنش شیمیایی یک سد انرژی وجود دارد، که ابتدا باید به نحوی این سد شکسته شود، مقداری انرژی مورد نیاز است، که باید به ماده سوختنی داده شود، تا با اکسیژن هوا ترکیب گردد. این حرارت برای سوخت های مختلف متفاوت است. (که به آن دمای اشتعال جسم می گویند). لزوماً برای شروع هر آتش سوزی نیاز به درجه حرارت مناسب می باشد. در صورتیکه این عامل وجود نداشته باشد، دامنه حریق محدود و بالاخره خاموش می شود. در صورتیکه گرمای مورد نیاز برای تداوم آتش وجود نداشته باشد، در آتش گیری سوخت ها در نقطه شعله تداوم حریق را نخواهیم داشت، لذا نقطه شعله زنی نیاز به حرارت بالاتری برای ادامه حریق دارد.
سوخت
موادی که در طبیعت هستند، یا به راحتی می سوزند یا به راحتی نمی سوزند. تمام موادی که بنحوی قابلیت تجزیه و اکسیداسیون را دارند، بعنوان ماده سوختنی قلمداد می شوند. این مواد می توانند: جامد، مایع و گاز با منشأ طبیعی یا مصنوعی باشند.
الف) جامدات قابل اشتعال: معمول ترین منابع سوختی در آتش سوزی است. مانند چوب، پارچه، پشم، پنبه، ذغال، کاغذ، لاستیک و پلاستیک ها و غیره.
ب) مایعات قابل اشتعال: مایعات به دو دسته تقسیم می شوند، آن هایی که به آسانی تبخیر می شوند، مثل استون و آن هایی که به آسانی تبخیر نمی شوند، مثل گازوئیل. بعضی از مایعات در واقع گاز هستند، ولی با افزایش فشار و کاهش دما به شکل مایع در آمده اند. در صورتی که این گازها ماهیتاً قابل احتراق باشند، حالت مایع آن ها به همان اندازه خطرناک خواهد بود. از دیگر سوخت های مایع می توان انواع روغن های صنعتی و خوراکی، نفت سفید، گازوئیل و بنزین، تینر، رنگ ها، الکل ها و حلال های گوناگون را نام برد.
ج) گازهای قابل اشتعال: بیشترین احتمال آتش سوزی ها را بویژه در محوطه های محصور دارند، مخصوصاً در جاهایی که سیستم تهویه وجود ندارد. گازها مواد سبک و فرار هستند، که شدیداً آتش می گیرند. اینگونه مواد معمولاً گازهای طبیعی مانند: متان، اتان، بوتان، هیدوژن و گازهای مصنوعی مانند: استیلن و اتیلن و غیره می باشند.
واکنش های زنجیره ای
امروزه در بحث ماهیت آتش، بعد چهارمی برای ایجاد حریق قایل هستند و آن واکنش های زنجیره ای است، که در تغییر حالت ماده و ترکیب مکرر با اکسیژن حاصل می گردد و تداوم آتش وابسته به آن نیز هست
 
منبع:
برگرفته از كتاب ايمني در منزل از مجموعه كتاب هاي سازمان فرهنگي تفريحي شهرداري مشهد